kf~rfog dlGb/df x/]s ljhf]8 aif{ a}zfv z'Sn r08L k"l0f{dfsf] lbg s'Fj/ /f0ffhLx?sf] b]jfnL k"hf x'G5 . o:tf] k"hf plxn] uf]vf{df ul/GYof] / uf]vf{ tyf jl/kl/sf s'Fj/x?n] cBflk ToxL ub{5g\ . clx/fd s'Fj/ kl/jf/sf] a;f]af; sf7df8f}+ ;/]kl5 o:tf] k"hf u'x]Zj/Ldf ul/GYof] . ToxfF :yflkt afnflqk'/f;'Gb/Lsf] dlGb/df lgTo k"hf ug]{ ;ldltn] Joj:yf u/]sf] 5 . >L # dxf/fh hË axfb'/n] kf~rfog dlGb/ :yfkgf ul/aS;] kZrft b]jfnL k"hf oxfF ug]{ rng a;]sf] xf] . Psaif{ lj/fP/ s'nb]jL / Oi6b]jLsf] k"hf u/L >L s'Fj/ /f0ffx?n] b]jfnL dgfpg] sf/0f s'nu'? clwsf/Lx?sf] b]jfnL k"hf klg r08L k"l0f{df s} lbg kg'{ xf] . hf]8 aif{x?df clwsf/Lx?n] b]jfnL k"hf ub{5g\ .

s'naGw'x? -dlxnf tyf k'?if_ n] k"hfsf] lbg ;/e/ /ftf] klx/g nufpg] rng k/Dk/fb]lv g} rlncfPsf] xf] . k'?if s'naGw'x?n] klg ;f] lbg /ftf] 6f]kL, s'tf{, wf]tL / r§L nufpg] rng lyof] / xfn klg ;f] rng sfod} 5 k"hf ug{ cfpFbf j|tjGw ul/;s]sf k|To]s s'naGw'x?n] ;ldltn] lgwf{/0f u/]sf] ;b:o z'Ns lt/L, kf; lnO dlGb/leq k|j]z u/]df wfld{s tyf g}lts sfo{ x'g]5 . ;d:t s'naGw'x?n] b]jfnLsf] cl3Nnf] lbgb]lv rf]vf] vfO{ xljz]s a:g'kg]{ k|rng klg 5 .

b]jfnL k"hfsf] cl3Nnf] lbg cyjf Pslbg cufl8 s'nb]jLsf] dlGb/sf] 9f]sf vf]ln leqkl§ ;kmf ul/G5 / ;f] lbg dlGb/sf] jl/kl/ WjhfkQfn] ;hfpg] sfd ul/G5 . lnËf]df Wjhfx? -/ftf], ;]tf] a:q_, l;+xsf] 5fk ePsf] em08f, g]kfnsf] em08f, dlGb/sf] l;+xsf] 5fk ePsf] em08fdf Ps lt/ ;fgf] 306f / csf]{kl§ rd/k+vf xfnL s'nb]jLsf] cufl8 kl§ efjdf cfnd 78fpg] rng 5 . ;fy} dlGb/sf kfnfx?df skf;sf] aQL ltnsf] t]n xfnL /flvG5 . ef]lnkN6sf] s'n k"hfsf] nflu k"Ho b]jb]jLx?df lgdGq0ff r9fOG5 . o;} lbg d"n3/sf] d"lnn] cfkm\gf] b]xkljq u/L ef]lnkN6 x'g] k"hfsf] nflu s'nu'?nfO{ j/0f u/L, cGo kf7 k"hfsf] nflu cGo a|fDx0fx?nfO{ j/0f ub{5g\ . To;kZrft s'nb]jL tyf ci6dfqLsf b]jLx?nfO{ ;d]t ef]lnkN6 ul/g] s'nk"hfsf] nflu lgdGq0ff 6So|fP/ s'nu'?n] cfJxfg ug'{ x'G5 . o;};fy cf/fWob]j lzjhLnfO{ klg lgdGq0ff ul/G5 . clg ;f]xL lbg j/0f ul/Psf a|fDx0fx?åf/f sfln;x;|gfd, sfnLpklgifb\ OToflb kf7 ul/G5 . ;fy} aflx/kl§ ePsf lbof]x?sf] k|of]u ul/ lbkfjnL ul/G5 .

cfJxfg k"hfsf] nflu !) efu rfdn 6k/Ldf xfnL hg}, ;'kf/L !,! j6f xfnL, !,! j6f kfg xfnL /flvG5 / gf} sf]7fx?df ;fgf] gf} 38fx? /flvG5 To;df k"hf ;/;fdfgx? kmnkm"n, ld7fOx?, l;Gs] w"k, af6]sf] w'k, sk"/, r9fpg] e]6L, /]vLsf] nflu rfdnsf] lk7f], s/jL/sf] km"n, ˆnf;sf] km"n of kft o;} ul/ ci6lbª\dft[sfx?nfO{ klg gl/jn, kfg, ;'kf/L, hg}, e]6L ;lxt lgdGq0ff r9fOG5 . d"n3/sf] d"lnaf6 k"hf kl5 s'nu'? / cGo a|fDx0fx?nfO{ blIf0ff k|bfg ul/G5 / To;lbg s'nb]jLsf] dlGb/sf] 9f]sf v'Nn} /flvG5 . o;/L lgdGq0ff ljlw k"/f ul/G5 .

b]jfnLsf] lbg k"hfnfO{ rflxg] ;fdfgtkm{ s'nb]jLdf r9fOg] knË, 8:gf, l;/s, tlsof, em"n, tGgf, ;f8L, k]6Lsf]6, rf]nf], /ftf] r§L, /ftf] 5ftf, ;f}efUosf] ;fdfgx?, kmnkm'nx?, ld7fOx?,

vfg] d;nfx?, kfg, k"hf ;/hfdx? l;Gs] w"k, af6]sf] w"k, ( ;'Q] aQL, k~rfd[t, /QmrGbg, >Lv08 cflb 7Ls kfl/ /flvG5 . To;}u/L dlGb/leq ePsf cGo b]jL b]jtfx?sf] klg efux? 5'6\ofP/ ;DalGwt b]jL b]jtfx?sf] dlGb/ sf]7f leq nlu /flvG5 . dlGb/leq !# efu / aflx/ bflxg]kl§ 3f6df ePsf] lht]Zj/ dxfb]j / lji0f'kfbsfsf] lgldQ @ j6f efux? xflnG5 . dlGb/eGbf aflx/ klg $ efu hlt k"hf ;/;fdfgx? xfln ;DalGwt b]jL b]jtfx?sf dlGb/df k"hf ug{ ;f]xL lbg k7fOG5 h;dWo] u'x]Zj/L l:yt afnflqk'/f;'Gb/L, hugGb k|sfz]Zj/ dxfb]j / l;+x dxn l:yt s'df/L kb{5g\ . ;f] lbg s'nu'?sf ;xfosx? / j/0f ul/Psf a|fDx0fx?af6 s'nb]jLnfO{ ufOsf] b"w / l3pdf xfln vL/ ksfpg] ul/G5 h;df gl/jnsf] e'h'/L, 5f]s8f, ls;ld;, vfg]d;nfx? xflnG5 / kfs]kl5 6k/Ldf xfln s'nb]jLsf] sf]7fdf nuL /flvG5 .

k"hfsf] ;fOt cg';f/ s'nu'?af6 d"n3/sf] kfndf uO{ d"n3/sf] lbof] / snz s'nb]jL dlGb/ sf]7fdf leTof{OG5 / To;kl5 k"hf cf/De ul/G5 . s'nu'?af6 dGqx? / kf7x?sf] pRrf/0f ;lxt k"hf ul/G5 . ;f] k"hf slDtdf #=%–$ e06fsf] cjlwe/ ul/G5 . s'nu'?af6 k"hf ;DkGg u/]kl5 / ;+sNk u/]kl5 d"n3/sf] anLnfO{ a|fDx0fn] kz'ufoqL ;'gfP kl5 / af]sf k;]{kl5 dfq b]jLdf r9fOG5 . ;f] anLkl5 ;fd"lxs k"hfsf] af]sf -5fu]_ / e]8f -d]if_ sf] anL klg r9fOG5 / ;f] kl5 ;a} aGw'x?sf] anL k"hf r9fpg] ul/G5 h;nfO{ df/ xfGg] klg elgG5 . ;f] cjlwdf :qLaGw'x?nfO{ ;f] k"hf rf]sdf hfg dgfxL 5 . df/ xfGg] sfd hf/L g} /xG5 ha;Dd anL ;lsFb}g . ;a} s'naGw'x?sf anL ;DkGg ePkl5 ;a}eGbf sfG5f] 3/sf] anL r9fpg] sfd x'G5 . cGtdf jL/eb|]Zj/nfO{ af]sfsf] anL r9fOG5 .

b]jfnLsf] lbg anL r9fpg] ;do tf]lsPsf] x'G5 . To;eGbf klxn] s'naGw'x?n] cfkm\gf] k"hfsf] sfo{ ug'{kb{5 . k"hfsf] qmddf 6k/Ldf rfdn hg} ;'kf/L xfln To;dfly lbof] /fVg'k5{ . ;f] lbof]df !)* ;'t] aQL / ( ;'t] aQL ;femLsf] ?kdf /flvG5 / aflnG5 . dfG5]lkR5] !,! j6f h6f gl/jndf ;]tf] a:qsf] ku/L r9fOG5 / ;f] a:qdf :jl:ts lrGx agfOG5 . cfkm\gf] sf]7fkfndf s'naGw'x?n] uf}bfg ug]{ ;+sNk u/L dlGb/df k|j]z ul/ b]jL b]jtfx?sf] bz{g ug]{, k"hf ;fdfg r9fpg] / cf–cfkm\gf] lbof] afNg] sfo{ ub{5g\ . ;f] cjlwdf s'nu'?af6 k"hfsf] sfd eO/x]sf] x'G5 . :qLs'naGw'x? bz{gkl5 k'gM cfkm\gf] kfn cyjf sf]7fdf uOa:b5g\ . aflnPsf] lbof]sf] aQL k"hf g;lsP;Dd afnL/fVg'kb{5 .

s]xL aif{ b]lv u7g eO/fv]sf] k"hf ;ldltn] k|To]s b]jfnL k"hfdf ;fd"lxs k"hfsf] nflu k|ltJolQm ;ldltn] tf]s]adf]lhd /sd a'emL /l;b lbg] Joj:yf ul/Psf] 5 / k"hf ;lsP kl5 k|To]s ;b:on] pQm /l;b b]vfO k|;fb k|fKt ug{ kfpg] Joj:yf ldnfOPsf] 5 . k"hf ;ldltaf6 ;fd"lxs k"hfsf] Joj:yf eP klg k"hfdf cfpg] s'naGw'x?n] k"jf, v§], gl/jn, lbof] tyf anLsf] af]sf Nofpg ldNg] 5 .

k"hf ;ldltaf6 r9fOg] anLsf] af]sf / e]8f s'Fj/ / /f0ff kl/jf/n] dfq} vfg pko'Qm ePsf] x'Fbf ;f] anLsf] e]8f ;b:o ;lrj / af]sf dlGb/ OGrfh{nfO{ k|bfg ul/G5 . k"hf ;ldltaf6 v§], k"jf dlGb/df g} ksfpg] Joj:yf ldnfpFb} cfPsf] 5 / v§], k"jf klg ;fd"lxs k"hfsf] k|;fbL ;Fu;Fu} lbOFb} cfPsf] 5 . ;fd"lxs k"hfcGtu{t anL lbOPsf] af]sf / e]8fsf] sn]hf] kf]nL ;fFb]/ b]jLdf r9fO{ ;fd"lxs k"hfsf] efudf ljt/0f u/]df /fd|f] x'g] sf]xL sf]xL s'naGw'x?sf] rfxgf ;'lgPsf] lyof] t/ k|of; ubf{ ub}{ klg ;f] ;Dej x'g ;lsPsf] 5}g, sf/0f Ps t ;dosf] cefj, csf]{ s'g} s'naGw'x? zfxfsf/L x'g] x'Fbf k|;fbLdf ldnfpg gldNg] b]lvof] . t]>f], s'g} s'naGw'x? cfkm'x? g} gcfO{ k/rf/ssf] xftdf anL k7fpg] / tLgnfO{ 3/ kms{g xtf/f] x'Fbf k|;fbL rfF8} ljt/0f ug{ afWo x'gk'Uof}+ . h:t} anL !! ah]af6 z'? eof] t/ k|;fbL dfUg] sfd !)M#) b]lv g} z'? eof] . rf}yf] sf/0f s'g} s'naGw'x?df af]sfsf] anL glbO b"w] gl/jn -sfFrf] gl/jn_ anLsf] ?kdf lbOg] /x]5 . af]sfx? / e]8fx?sf] anL;s]kl5 b]jLdf k"hf ;ldltaf6 ;fd"lxs k"hf cGtu{t s'idf08aln lbOg] sfd eof] zlgaf/sf] lbgdf b]jfnL k"hf k/]df zlgkf7 ;lxt lgDg k"hf ;fdfu|Ln] k"hf ug'{kb{5 .

lgnf]sk8f  – ! dL6/

skf;   – ! kfp

kmnfdsf] 6'qmf – ! j6f

anL cjlwe/ s'nb]jLsf] k"hf oyfjt rln/xG5 . s'nu'?af6 hLljt s'df/L -sGof_ sf] klg k"hf ul/G5 To;sf] nflu rflxg] ;fdfgx? klg /flvG5 / k"hf ul/G5 . s'nu'?af6 s'nb]jLsf] cf/tL u/]kl5 To;sf]7fdf leq} af]l;{df xjg ul/ r? r9fOG5 / ;f] kl5 k"hf ul/G5 .

otf csf]{ xf]d ug]{ rf]slt/ laxfgb]lv g} kfFr hgf a|fDx0faf6 xf]d ul//x]sf x'G5g\ . of] xf]d klg #, $ 306fsf] x'g] ub{5 h;df kf7x? kl9 ug]{ ul/G5 / s'naGw'x?n] ;f] xjg ug]{ 7fpFaf6 klg ltns nufpg] ul/G5 . o;/L ca s'naGw'x?af6 cfkm'n] NofPsf sn]hf] ;fFb]sf], v§], k'jf cflb b]jLdf r9fpg] sfd x'G5 / s'nu'?sf] xftaf6 l6sf / xjgsf] ltns nufOG5 . s'naGw'x?n] cfkm\gf] kfn jf sf]7fdf uO{ 3/sf] d"nLaf6 lo1fGt uf}bfg ug]{ k|;fbL dlGb/df r9fpg] / a|fDx0fnfO{ k"0f{kfqf] bfg ul/ blIf0ff lbg] / r9fO{ cfPsf] sn]hf]sf] k|;fbL ToxL a;]/ ;–kl/jf/ vfg] / To;kl5 dfq} cf–cfkm\gf] 3/ kms{g] k/Dk/f sfod} 5 . 

b]jfnL k"hfsf] cGTolt/ dlGb/ leqsf] b]jLsf] u/–uxgfx? kl5 a}+ssf] ns/df /flvG5 . leqkl§ /fd|/L ;/–;kmfO{ ul/ dlGb/sf] 9f]sfdf ef]6] tfNrf 7f]lsG5 clg csf]{ b]jfnLdf dfq of] tfNrf vf]lnG5 . s'naGw'x?df Pp6f cg'/f]w 5 aGb ePsf] a]nfdf efsn k"hf, c? k"hfsf] efux? gr9fpg] u/f}+ . oL k"hfx? b]jfnLsf] lbg r9fpg] u/]df b]jLaf6 ;f] k"hf :jLsf/ ul/aS;G5 . To;lbg Pp6f 7fpFdf -k|lt1f k"hf–s'g} sfd ug{ ul/Psf] lgZro, sa'n, lsl/of / efsn_ egL /flvPsf] x'G5 . ;f] 7fpFdf cfkm\gf] gfd / k"hf s] afkt eGg] v'nfO{ /fVg ;Sb5f}+ ;f] k"hf s'nu'?af6 ul/aS;g] 5 . pxfFn] cfu|x ug'{ ePsf] x'Fbf of] s'/f oxfF n]lvPsf] xf] . Oi6b]jLsf] dlGb/ sf7df8f}+df u'x]Zj/L dlGb/ cufl8 jfUdtLsf] aundf /x]sf] 5 . sf7df8f}+ aflx/ bf]nvf, 8f]Nkf / a}t8L lhNnfdf klg oL b]jLsf] dlGb/ /x]sf] 5, b]jLsf] o;/L Wofg ul/G5–

Wofgsf] nfuL oxfF lSns ug'{xf]; .

b]jfnLdf k"hf ul/g] b]jL, b]jtfsf gfdx? o; k|sf/ 5g\ M

!= u0f]z

@= s'nb]jL

#= led;]g

$= Oi6b]jL

%= eujtL

^= e}/j

&= ;"o{

*= /fwfs[i0f

(= xg'dfg

!)= lzj

!!= g/l;+x

!@= sfdb]j

!#= ;/:jtL

!$= dlGb/sf] s'df/L

!%= hugGb k|sfz]Zj/ dxfb]j

!^= lht]Zj/ dxfb]j

!&= lji0f'kfb'sf

!*= u'x]Zj/L

!(= afnflqk'/f;'Gb/L

@)= l;+xdxnsf] s'df/L

@!= jfo' b]jtf – If]qkf6L, wf]larf}/

@@= j6's

rflxg] ;fdfu|Lx?sf] nfuL oxfF lSns ug'{xf]; .

b]jfnLdf rflxg] ;fdfgx?F lSns ug'{xf]; .

cf/tL ;fdnLsf] nflu rflxg] ;fdfgx?sf] nfuL oxfF lSns ug'{xf]; .

afsLF rflxg]] ;fdfgx?sf] nfuL oxfF lSns ug'{xf]; .

:fb:otfsf] nfuL

cflhjg ;b:o z'Nsx? M

oz]is/ M ? %),)))÷– eGbf dfly

z]is/ M ? @),))) – ? $(,(((÷–

cflhjg ;b:o M ? %,))) – ? !(,(((÷–

;fwf/0f ;b:o M ? #))÷– -k|To]s b]jfnLdf ;b:otf gljs/0f ug'{kg]{_

:fb:o aGg' xf];

cfly{s :fxof]utfsf] nfuL

kfGrfofgsf] ljleGg vftfdf cfkm\gf] O{R5f cg';f/ s'g} klg vftfdf cfly{s ;xof]u ug{ ;lsg]5 . hugGb kLl6 kf~rfofg oz ;ldlt

cfly{s ;xof]u ug{xf];\